Pomimo miliardowych środków przeznaczonych na rozwój infrastruktury cyfrowej, dostęp do ultraszybkiego internetu w Polsce nadal pozostaje ograniczony. Około 1,3 mln adresów pozostaje poza zasięgiem sieci. Najwyższa Izba Kontroli wskazuje, że realizacja programu Fundusze Europejskie na Rozwój Cyfrowy 2021–2027 przebiega zbyt wolno, a problemy z jakością danych oraz malejące zainteresowanie operatorów telekomunikacyjnych stwarzają ryzyko nieosiągnięcia zakładanych celów.
Polska w końcówce unijnego rankingu
Według danych przywołanych przez NIK, w 2024 r. Polska zajmowała 25. miejsce wśród państw Unii Europejskiej pod względem dostępu do internetu szerokopasmowego. Na koniec 2025 r. poza zasięgiem stacjonarnego internetu o przepustowości co najmniej 100 Mb/s pozostawało około 1,3 mln punktów adresowych, czyli 14,5 proc. wszystkich adresów w kraju.
Operatorzy rezygnują z inwestycji
Kontrola wykazała, że wielu przedsiębiorców telekomunikacyjnych, mimo uzyskania pozytywnej oceny wniosków o dofinansowanie, wycofywało się z realizacji projektów po analizie ich opłacalności. W efekcie na koniec 2025 r. inwestycje prowadziło jedynie 61 spośród 118 operatorów, którzy otrzymali pozytywną ocenę swoich projektów. Z tego powodu budżet działania został zmniejszony z 4,5 mld zł do 1,8 mld zł, a część środków przeniesiono na inne cele.
Wydatkowano zaledwie 6 proc. zakontraktowanych środków
NIK zwraca uwagę, że do 30 września 2025 r. beneficjenci rozliczyli jedynie 110,6 mln zł, czyli około 5,9 proc. przyznanego dofinansowania. Oznacza to, że po upływie około 60 proc. czasu przeznaczonego na realizację projektów wykorzystano zaledwie niewielką część dostępnych środków.
Błędne dane opóźniały inwestycje
Jednym z głównych problemów wskazanych przez kontrolerów była niewystarczająca jakość danych dotyczących infrastruktury telekomunikacyjnej i punktów adresowych. Nieaktualne lub niekompletne informacje powodowały konieczność wielokrotnej zmiany zakresu projektów już w trakcie ich realizacji, co wydłużało inwestycje i obniżało ich opłacalność. NIK podkreśla, że odpowiedzialność za jakość tych danych była rozproszona pomiędzy różne instytucje.
Postęp budowy sieci pozostaje niewielki
Spośród 17 szczegółowo skontrolowanych projektów aż 12 realizowano z nieprawidłowościami. Do zakończenia kontroli wybudowano niespełna 10 proc. planowanej długości sieci, a zasięgiem objęto jedynie około 25 proc. planowanych punktów adresowych. W większości projektów usługi dostępu do internetu nie zostały jeszcze uruchomione dla mieszkańców.
Problemy powtarzają się od lat
Najwyższa Izba Kontroli zauważa, że podobne nieprawidłowości wykazano już wcześniej podczas kontroli realizacji Narodowego Planu Szerokopasmowego. Nadal nie rozwiązano problemu nieaktualnych danych o infrastrukturze telekomunikacyjnej, co utrudnia skuteczne planowanie inwestycji i zwiększa ryzyko nieosiągnięcia celu powszechnego dostępu do szybkiego internetu. W związku z tym NIK wnioskuje do Ministra Cyfryzacji i Prezesa Urzędu Komunikacji Elektronicznej o poprawę jakości danych wykorzystywanych przy planowaniu kolejnych inwestycji.
Komentarz redakcji
Rozwój infrastruktury cyfrowej jest dziś jednym z podstawowych warunków rozwoju gospodarczego, edukacji, administracji elektronicznej i nowoczesnych usług publicznych. Raport NIK pokazuje jednak, że nawet znaczące środki finansowe nie gwarantują sukcesu, jeśli inwestycje opierają się na niepełnych danych i napotykają bariery organizacyjne oraz ekonomiczne. W dobie transformacji cyfrowej szybki internet staje się infrastrukturą równie istotną jak drogi, sieci energetyczne czy wodociągi. Dlatego skuteczne zarządzanie projektami i rzetelne planowanie powinny być traktowane jako warunek powodzenia całego procesu cyfryzacji kraju.
Pod lupą NIK to cykl „Liderów Innowacyjności” poświęcony najważniejszym ustaleniom Najwyższej Izby Kontroli. Analizujemy wyniki kontroli, wyjaśniamy ich znaczenie oraz pokazujemy konsekwencje dla państwa, gospodarki, samorządów i obywateli.
